जळगाव l रमजान मुबारक हा केवळ भूक आणि तहान सहन करण्याचा महिना नाही; तर तो मनुष्याच्या अंतरंगाला जागवणारा, हृदयात संवेदना निर्माण करणारा आणि समाजातील दुर्बल घटकांच्या वेदना जाणण्याची प्रत्यक्ष शिकवण देणारा महिना आहे. हा महिना दया, क्षमा आणि मुक्तीचा संदेश घेऊन येतो. म्हणूनच त्याला ‘माहे-मुवासात’ आणि ‘शहर-ए-कुरआन’ असेही म्हटले जाते. पण प्रत्यक्षात रमजानचा सर्वात मोठा धडा म्हणजे संवेदनांची सिंचन आहे— अशी संवेदना जी माणसाला स्वतःच्या ताटावरून उठवून एखाद्या भुकेल्याच्या दारापर्यंत घेऊन जाते; जी समृद्ध अवस्थेत असतानाही गरिबांच्या वेदना जाणवू देते. हीच ती भावना आहे जी स्वतःच्या परीक्षेत संयम शिकवते, पण इतरांच्या दुःखावर अस्वस्थ आणि व्याकुळ करते.
दिवसभराची भूक आणि तहान आपल्याला केवळ इबादतीचे पुण्य देत नाही, तर ती आपल्याला हे शिकवते की उपासमारी म्हणजे काय, वंचिततेची वेदना कशी असते, आणि ते पालक कोणत्या यातनेतून जातात जे आपल्या मुलांना भुकेले झोपवतात. आपल्या समाजात अशी असंख्य कुटुंबे आहेत जिथे सहरीसाठी भाकरीही मिळत नाही आणि इफ्तारसाठी स्वच्छ पाणीही नशिबी नसते. तिथे सुगंधी पदार्थांनी तोंडाला पाणी सुटत नाही, तर वंचिततेच्या भावनेने डोळ्यात पाणी येते.
हेच ते लोक आहेत जे लाज आणि संकोचामुळे हात पसरवत नाहीत, कोणाच्या दारात जात नाहीत आणि शांतपणे आपली परीक्षा सहन करत राहतात. रमजान आपल्याकडून अपेक्षा करतो की आपण अशा लोकांना शोधावे— त्यांच्या येण्याची वाट पाहू नये.
कुरआन शरीफ आपली संपत्ती अमानत ठरवतो
कुरआन स्पष्ट सांगतो की संपत्ती ही माणसाची वैयक्तिक मालमत्ता नसून एक अमानत आहे:
“आणि त्यांच्या मालामध्ये मागणाऱ्यांचा आणि वंचितांचा हक्क निश्चित आहे.”
(सूरा अज़्-ज़ारियात: 19)
तसेच असेही म्हटले आहे:
“नेकी ही नाही की तुम्ही पूर्व किंवा पश्चिमेकडे तोंड फिरवावे; नेकी तर ही आहे की… अल्लाहच्या प्रेमाखातर नातेवाईकांना, अनाथांना, गरजूंना आणि प्रवाशांना माल द्यावा.”
(सूरा अल्-बकरा: 177)
आणखी असेही सांगितले आहे:
“जेणेकरून हा माल फक्त तुमच्या श्रीमंतांमध्येच फिरत राहू नये.”
(सूरा अल्-हश्र: 7)
म्हणजेच आर्थिक न्याय ही इस्लामची मूलभूत शिकवण आहे. गरिबांचा हक्क अदा केल्याशिवाय इबादतीची पूर्णता साध्य होत नाही.
हजरत मुहम्मद ﷺ यांच्या हदीसांमध्येही सामाजिक अधिकार अत्यंत स्पष्टपणे मांडले आहेत.
मुहम्मद यांनी ईमानाचे मापदंडच मानवतेवर आधारित ठरवले:
“तो माणूस मुमिन नाही ज्याचे पोट भरलेले असेल आणि त्याचा शेजारी भुकेला असेल.”
तसेच त्यांनी सांगितले:
“जो एखाद्या रोजेदाराला इफ्तार करतो त्याला देखील त्याच्याइतकेच पुण्य मिळते.”
(तिर्मिजी)
आणखी एक हदीस:
“पृथ्वीवरील लोकांवर दया करा, आकाशातील परमेश्वर तुमच्यावर दया करील.”
या शिकवणी स्पष्ट करतात की रमजानचा खरा उद्देश केवळ स्वतःच्या इच्छांवर नियंत्रण ठेवणे नाही, तर इतरांच्या दुःखाला स्वतःचे दुःख समजणे आहे.
रमजान — शोधाचा महिना
हा महिना फक्त जकात अदा करण्यापुरता नाही, तर शोध घेण्याचा आहे:
* असे अनाथ जे मागू शकत नाहीत
* असे मजूर ज्यांच्या घरात चूल पेटत नाही
* अशा माता ज्या मुलांना समजावून झोपवतात
* असे वडील जे कपड्यांच्या मागणीवर नजर खाली करतात
हेच ते लोक आहेत ज्यांच्यासाठी रमजान आला आहे— आणि यांच्यामुळेच आपला ईमान पूर्ण होतो.
आपल्याला आपल्या परिसरात, गल्लीबोळांत आणि वस्त्यांमध्ये दडलेली शांत गरीबी शोधावी लागेल. इफ्तार पार्टींपेक्षा इफ्तार पोहोचवणे अधिक गरजेचे आहे. सजावटीपेक्षा भूक भागवणे अधिक महत्त्वाचे आहे.
लक्षात ठेवा—
इबादत माणसाला स्वर्गापर्यंत पोहोचवते,
पण दुसऱ्याच्या वेदना जाणून त्याचे दुःख हलके करणारी भावना माणसाला अल्लाहच्या अधिक जवळ नेते.
चला, या रमजानमध्ये आपण असा संकल्प करूया की कोणताही शेजारी भुकेला झोपू नये, कोणताही अनाथ वंचित राहू नये आणि कोणताही स्वाभिमानी गरीब लज्जित होऊ नये— इंशाअल्लाह.
हेच रमजानचे खरे संदेश आहे. हेच कुरआनच्या अवतरणाचे उद्दिष्ट आहे. आणि हेच पैगंबरांच्या सुन्नतीची मागणी आहे.
या रमजानमध्ये आपण सर्वांनी मानवतेसाठी दुआ करूया आणि गरजू, पीडित व असहाय लोकांना मदत करण्याचा प्रयत्न करूया.
मानवतेवर प्रेम करणे— हाच रमजानचा सर्वात मूलभूत उद्देश आहे.
